مهندسی مکانیک ( در سطح کارشناسی) در شروع آموزش مهندسی در ایران ، مهندسی مکانیک با برق یکی بود و «الکترومکانیک» نامیده میشد. اما این دو رشته حدود ۴۵ سال پیش از هم جدا شدند و به مرور رشتههای دیگری مانند مهندسی شیمی و مواد نیز از مهندسی مکانیک جدا شد و مهندسی مکانیک به عنوان رشته مهندسی مکانیک عمومی ارائه گردید. ولی با پیشرفت صنعت و نیاز صنایع به تخصصهای مختلف در این زمینه، از مهندسی مکانیک عمومی دو گرایش «طراحی جامدات» و «حرارت و سیالات» و بعد از آن «ساخت و تولید» بیرون آمد و بالاخره باید به مهندسی دریا اشاره کرد که هنوز در دانشگاه صنعتی شریف به عنوان یکی از گرایشهای مهندسی مکانیک ارایه میشود. ما در اینجا به معرفی اجمالی هر یک از گرایشهای فوق میپردازیم. گرایش حرارت و سیالات همانطور که از نام این گرایش پیداست مهندسی مکانیک گرایش حرارت و سیالات به مبحث حرارت و مسایل مربوط به سیالات می پردازد. به عبارت دیگر در این رشته عوامل موثر بر خواص مختلف حرکت سیال بخصوص سیال داغ مطالعه شده و اثر عبور سیال بر محیط محل عبور مانند نیروهایی که در اثر عبور خود در محل ایجاد میکند و یا طولهای ناشی از اثر افزایش و یا کاهش دما در اعضای مختلف یک دستگاه، بررسی میشود. همچنین از دروس اصلی این رشته میتوان به مکانیک سیالات اشاره کرد که نیروهای وارد بر جسم متحرک در سیال را بررسی میکند.
دکتر الستی در معرفی این گرایش میگوید: «گرایش حرارت و سیالات به فیزیک حرارت و مکانیک سیالات میپردازد و وظیفهاش تحلیل و طراحی سیستمها از دیدگاه حرارتی و سیالاتی است . برای مثال در طراحی یک موتور احتراق داخلی، مسائل مربوط به تبدیل حرارت به انرژی ، انتقال حرارت، حفظ موتور در حرارت مناسب و سرد نگهداشتن موتور توسط یک مهندس مکانیک حرارت و سیالات بررسی میشود. همچنین مسایل مربوط به تاسیسات ساختمان و رآکتورها، انتقال آب ، نفت و گاز ، طراحی نیروگاههای مختلف ، طراحی توربو ماشینها (ماشینهای دوار) مثل توربینهای بخار، توربینهای گاز و فنکویلها به گرایش سیالات مربوط میشود.»
توانایی های مورد نیاز و قابل توصیه:
مکانیک بهشت ریاضیات است.» این جمله زیبا از «لئونارد اولر» ریاضیدان بزرگ سوئیسی، بیانگر ارتباط تنگاتنگ ریاضیات با مکانیک است. در واقع مهندسی مکانیک بخصوص در گرایش حرارت و سیالات از مباحث و مسایل ریاضی بسیار استفاده میکند. از سوی دیگر همانطور که پیش از این گفتیم مکانیک بخشی از علم فیزیک است و حتی دانشآموزان دوره متوسطه نیز با علم مکانیک در کتاب فیزیک خود آشنا میشوند و این علم بخصوص در گرایش طراحی جامدات اهمیت بسیاری دارد. به همین دلیل دانشجوی مهندسی مکانیک باید در دو درس ریاضی و فیزیک قوی بوده و همچنین از هوش، استعداد و قدرت تجسم خوبی برخوردار باشد. دکتر الستی در مورد تواناییهای لازم برای دانشجوی این رشته میگوید: «فعالیت در رشته مهندسی مکانیک بسیار متنوع است و در نتیجه هم دانشجوی علاقهمند به کارهای تئوریک میتواند جذب این رشته شده و در بخشهای نظری و تئوری فعالیت کند و هم دانشجوی خلاق و علاقهمند به طراحی و ساخت وسایل و دستگاههای مختلف میتواند این رشته را انتخاب نماید. اما بدون شک یک مهندس مکانیک موفق کسی است که به یاری دو بال علم و عمل پیشرفت کند. به همین خاطر من در دانشگاه ، دانشجویان را تشویق میکنم که پروژههای تحقیقاتیشان تلفیقی از کار تئوریک و عملی باشد.»
دانشجوی این رشته باید از نظر جسمی آمادگی کار در محیطهای پرجمعیت و کارخانجات دور از شهر را داشته باشد. وضعیت ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر: امکان ادامه تحصیل در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترای تخصصی میسر میباشد. در دوره کارشناسی ارشد ۳۲ واحد و در دوره دکترا ۴۸ واحد درسی ارایه میگردد. رشتههای مشابه و نزدیک به این رشته : رشته مهندسی مکانیک به عنوان جامعترین رشته مهندسی دارای دروس مشترک با اغلب رشتههای مهندسی دیگر نظیر مهندسی دریا ، مهندسی شیمی، مهندسی هوا فضا و … میباشد.
مصاحبه با دانشجوی مشغول به تحصیل : مهندسی مکانیک جامعترین رشته مهندسی است که در آن با اصول اساسی طراحی تمامی سیستمهای محیط پیرامون آشنا میشویم . دروس این رشته غالبا کاربردی بوده و در ارتباطی تنگاتنگ با دروس ریاضیات و فیزیک است. دانشجوی این رشته باید فردی خلاق و دارای قدرت تجسم کافی باشد تا بتواند در طراحی مکانیزمها موفق باشد.
بازار کار رشته مهندسی مکانیک:
دانش مکانیک دانش زندگی است . در هر مجتمع و کارگاه صنعتی نیاز به فارغالتحصیلان این رشته امری ضروری و مشهود است و با توجه به حرکتهای صنعتی این چندساله اخیر کشور مهندسین مکانیک بیش از پیش در گرداندن چرخ صنعت دخیل شدهاند و راه همواره برای رشد و ترقی آنها گشاده است. نکات تکمیلی : رشته مهندسی مکانیک دارای واحدهایی ملموس و کاربردی است ولی داشتن شناخت کافی نسبت به این رشته قبل از انتخاب آن ضروری است. اغلب واحدهای این رشته دارای ریاضیات دیفرانسیلی پیچیده و تجسم فیزیکی هستند که منجر به سختشدن این واحدها میشوند. ضمنا واحدهای کارگاهی و فعالیت در واحدهای تولیدی نیز از ویژگیهای این رشته میباشد که داوطلبان آن را با محیطهای صنعتی آشنا کرده و پیوند میزند.
دکتر الستی نیز در این زمینه میگوید: «در همه جای دنیا یک فارغالتحصیل مهندسی مکانیک مثل یک موم خام است که دانش کافی دارد و در هر زمینهای که کار کند میتواند در آن زمینه متخصص بشود. برای مثال میتواند در تحلیل و طراحی خودرو، در طراحی و ساخت ماشینهای ابزار و حتی در تدوین و تولید برنامههای کامپیوتری فعالیت بکند. یعنی رشته مکانیک زمینه کار و زمینه انتخاب بسیار گستردهای را در مقابل فارغالتحصیلان این رشته قرار میدهد.» دکتر قرشی نیز در مورد فرصتهای شغلی، گرایش مهندسی دریا میگوید: «بدون شک چون مهندسی دریا نسبت به گرایشهای دیگر رشته مکانیک تخصصیتر است، فرصتهای شغلی آن نیز محدودتر میباشد اما با این وجود فارغالتحصیلان این گرایش میتوانند در کارخانههای کشتیسازی کشور مثل کارخانه کشتیسازی «صدرا» در بوشهر ، کارخانه «نکا» در شمال و «اروندان» در خلیج فارس مشغول به کار گردند و یا در سازمان بنادر و کشتیرانی وظیفه ساخت سکوهای شناور را بر عهده بگیرند.»